Complex is niet hetzelfde als gecompliceerd

In het Nederlands gooien we twee dingen op één hoop onder het woord ‘ingewikkeld’. Een auto is gecompliceerd. Hij heeft veel onderdelen en je hebt een expert nodig, maar alles zit in een vaste structuur. Oorzaak en gevolg lopen in een rechte lijn. Wie lang genoeg zoekt, vindt het kapotte stuk.

Een team is complex. Een organisatie, een familie, een markt ook. Daar beïnvloeden heel veel dingen elkaar tegelijk, en niet in een rechte lijn. Je kunt achteraf vaak mooi uitleggen waarom iets gebeurde, zoals de weerman die na een week regen precies weet welk front het deed. Vooraf voorspellen lukt veel minder.

Het klassieke voorbeeld uit de IT: de koffie is op, dus doen we een oorzaakanalyse. Al snel zit je niet meer bij de machine maar bij mensen. Wie had moeten bijvullen, waarom deed niemand het, wie voelt zich daarvoor verantwoordelijk. Ik denk dan altijd aan een tekening van een eend die als machine is uitgetekend, met tandwielen en hendels. Het ziet er grappig uit, en het klopt niet. Een eend is geen machientje. Hij leeft.